transponerende_instrumenten

Transponerende instrumenten

Niet voor iedereen is het duidelijk wat Bes-klarinet nu precies betekent. Voor een dirigent mag dat geen vraag zijn. Vandaag heb ik het nog maar eens uitgelegd. Wat is het geval? De noot van sommige instrumenten wordt anders genoteerd dan de klank. Voor de duidelijkheid: een noot is de notatie, een toon de klank. Op een piano is het eenvoudig: een c is een bepaalde toets die je moet aanslaan en dan hoor je een c. Voor klarinetten is het anders. Die staan in verschillende stemmingen. Op een Bes-klarinet klinkt de noot c als een bes, een toon lager dus. Dat geldt voor alle noten op het instrument. Ze klinken allemaal een toon lager. Op een A-klarinet klinkt de noot c als een a: anderhalve toon lager dus. Grappig vind ik dat in het Nederlands de twee begrippen elkaars spiegeling zijn: noot – toon. Waarom deze grappen? Dat heeft te maken met de bouw van het instrument en de grepen. Een A-klarinet is iets groter dan een Bes-klarinet, en klinkt daarom lager. Maar de muzikant gebruikt dezelfde greep. Een c-greep geeft op een Bes-klarinet een bes, en op de A-klarinet een a. Dat is handig, want dan kunnen klarinettisten beide instrumenten spelen. Hetzelfde principe hebben we bij de hoorn, saxofoons en trompetten. Een dirigent moet dit precies weten. Maar ook het omgekeerde. Welke noot moet ik schrijven om een klank te krijgen. Voor een Bes-klarinet moet je een partij een toon hoger schrijven dan hij klinkt. Sommige studenten blijven zich voortdurend vergissen. Ik word er soms ibbel van.